افسردگی یا Depression یکی از شایعترین مشکلات روحی و روانی در دنیاست که خیلیها در دورههایی از زندگی آن را تجربه میکنند. این بیماری باعث میشود فرد مدت طولانی احساس غم، ناامیدی و بیانگیزگی کند و دیگر از کارهایی که قبلاً دوست داشته، لذت نبرد.
افسردگی فقط یک ناراحتی ساده یا حال بد مقطعی نیست. همه ما در زندگی لحظات سختی داریم؛ از دست دادن عزیز، شکست در کار یا مسائل عاطفی. این ناراحتیها طبیعی است و معمولا بعد از مدتی حالمان بهتر میشود. اما وقتی این حس غم و بیانگیزگی تقریبا هر روز و به مدت حداقل دو هفته ادامه پیدا کند و روی خواب، غذا خوردن، تمرکز و روابط اجتماعی تأثیر بگذارد، میتواند نشانهی Depression باشد.
انواع افسردگی چیست؟
انجمن روانپزشکی آمریکا در جدیدترین نسخه کتاب مرجع تشخیصی اختلالات روانی (DSM-5)، افسردگی را به چند نوع مختلف دستهبندی کرده است. در ادامه با مهمترین انواع افسردگی آشنا میشویم:
۱. افسردگی اساسی (اختلال افسردگی عمده)
افسردگی عمده، شدیدترین و شایعترین شکل افسردگی است. اگر فرد تقریباً هر روز و به مدت دستکم دو هفته احساس غم، بیارزشی یا ناامیدی داشته باشد و در کنار آن علائمی مانند اختلال خواب، تغییر در اشتها و بیعلاقگی به فعالیتهای روزمره را تجربه کند، به این نوع افسردگی مبتلاست.
افسردگی اساسی هم میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود، از جمله:
افسردگی فصلی (SAD)
افسردگی فصلی در فصول خاصی از سال، معمولاً در پاییز و زمستان رخ میدهد و با شروع بهار و تابستان بهبود مییابد.
افسردگی دوران بارداری و پس از زایمان
افسردگی دوران بارداری، در زمان بارداری اتفاق میافتد و افسردگی پس از زایمان معمولاً در چهار هفته اول پس از تولد نوزاد بروز میکند. در کتاب DSM-5 از این دو به عنوان «اختلال افسردگی عمده با شروع در دوره پیرامون زایمان» یاد میشود.
افسردگی غیرمعمول (Atypical Depression)
این نوع افسردگی علائمی متفاوت با افسردگی معمولی دارد. مهمترین ویژگی آن این است که خلق فرد در واکنش به اتفاقات مثبت، بهطور موقتی بهتر میشود. همچنین افزایش اشتها، خواب زیاد و حساسیت شدید به طرد شدن از جمله علائم دیگر آن است.
افسردگی در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی
افرادی که دچار اختلال دوقطبی هستند، در کنار دورههای شیدایی (مانیا) یا نیمهشیدایی (هیپومانیا)، دورههایی از Depression را هم تجربه میکنند.
۲. اختلال افسردگی مداوم (PDD)
این نوع افسردگی خفیفتر یا متوسط است، اما مدت آن طولانیتر است و معمولاً حداقل دو سال ادامه دارد. علائم آن نسبت به افسردگی اساسی شدید نیست، اما میتواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. در گذشته به این نوع «دیستایمیا» میگفتند.
۳. اختلال خلقی اخلالگر (DMDD)
این نوع بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشود و باعث تحریکپذیری شدید، عصبانیتهای مکرر و طغیانهای عاطفی میشود. معمولاً علائم این اختلال تا قبل از ۱۰ سالگی شروع میشود.
۴. اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی (PMDD)
این اختلال نوعی شدید از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) است که در کنار علائم فیزیکی، مشکلات خلقی مانند افسردگی، اضطراب شدید و تحریکپذیری هم دارد. این علائم معمولاً چند روز پس از شروع قاعدگی کاهش مییابد اما میتواند در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
۵. افسردگی ناشی از بیماریهای جسمی
بعضی از بیماریهای جسمانی میتوانند باعث بروز علائم افسردگی شوند. برای مثال بیماریهایی مانند کمکاری تیروئید، بیماری قلبی، پارکینسون و سرطان ممکن است باعث تغییراتی در بدن شوند که منجر به افسردگی گردد. در بسیاری از موارد، با درمان بیماری زمینهای، علائم افسردگی نیز بهبود مییابد.
چه کسانی ممکن است به افسردگی مبتلا شوند؟
افسردگی میتواند سراغ هر کسی بیاید؛ چه کودک، چه نوجوان و چه بزرگسال. این بیماری محدود به سن، جنسیت یا طبقه اجتماعی خاصی نیست.
البته برخی شرایط و بیماریها احتمال ابتلا به افسردگی را بیشتر میکنند. برای مثال، افرادی که به بیماریهای زیر مبتلا هستند، بیشتر در معرض افسردگی قرار دارند:
- بیماریهای عصبی پیشرونده مانند آلزایمر و پارکینسون
- سکته مغزی
- اماس (MS)
- بیماریهای تشنجی
- سرطان
- مشکلات بینایی مانند دژنراسیون ماکولا
- دردهای مزمن و طولانیمدت
افسردگی چقدر شایع است؟
افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانی در دنیاست. پژوهشها نشان میدهد که تقریباً ۷ درصد از بزرگسالان در هر سال به افسردگی مبتلا میشوند. علاوه بر این، بیش از ۱۶ درصد از بزرگسالان در طول زندگی خود، حداقل یکبار Depression را تجربه میکنند؛ یعنی چیزی در حدود یک نفر از هر شش نفر.
با این حال، کارشناسان معتقدند آمار واقعی بالاتر از این ارقام است، چرا که بسیاری از افراد به دلیل بیاطلاعی یا ترس از برچسب خوردن، برای علائم افسردگی به پزشک مراجعه نمیکنند و تشخیص داده نمیشوند.
در میان کودکان هم افسردگی وجود دارد. تقریباً ۴.۴ درصد از کودکان به افسردگی مبتلا هستند.
علائم افسردگی چیست؟
علائم افسردگی میتواند در افراد مختلف و بسته به نوع آن، متفاوت باشد و از خفیف تا شدید متغیر باشد. اما به طور کلی، نشانههای رایج Depressionعبارتاند از:
- احساس غم عمیق، ناامیدی و نگرانی
- از دست دادن علاقه به کارهایی که قبلاً لذتبخش بوده
- تحریکپذیری و عصبانیت زودهنگام (بهخصوص در کودکان و نوجوانان)
- اختلال در اشتها؛ پرخوری یا بیاشتهایی که ممکن است به افزایش یا کاهش وزن منجر شود
- مشکلات خواب؛ بیخوابی یا خواب بیش از حد
- احساس خستگی و بیانرژی بودن
- کاهش تمرکز و مشکل در تصمیمگیری
- دردهای جسمانی مثل سردرد، دلدرد یا اختلالات جنسی
- افکار مربوط به خودآزاری یا خودکشی
افسردگی چگونه بروز میکند؟
افسردگی یک بیماری مزمن است اما اغلب بهصورت دورهای ظاهر میشود. این دورهها ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشند و اگر درمان نشود، دوباره تکرار شود.
علت افسردگی چیست؟
پژوهشگران هنوز علت دقیق Depression را بهطور کامل نمیدانند، اما باور دارند که مجموعهای از عوامل در بروز این بیماری نقش دارند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
۱عوامل مغزی
یکی از دلایل افسردگی، به هم خوردن تعادل مواد شیمیایی در مغز است. این مواد که نوروترنسمیترها نام دارند، پیامها را بین سلولهای عصبی منتقل میکنند. وقتی میزان موادی مثل سروتونین و دوپامین در مغز نامتعادل شود، احتمال ابتلا به افسردگی بیشتر میشود.
۲. وراثت (ژنتیک)
اگر یکی از بستگان درجه یک شما (پدر، مادر، خواهر یا برادر) به افسردگی مبتلا باشد، احتمال اینکه شما هم دچار این بیماری شوید، حدود سه برابر بیشتر از افراد دیگر است. با این حال، ممکن است کسی بدون سابقه خانوادگی هم به Depression دچار شود.
۳. اتفاقات پراسترس در زندگی
تجربه رویدادهای دشوار مثل از دست دادن عزیزان، طلاق، حوادث آسیبزا، انزوا و نبود حمایت اجتماعی میتواند افسردگی را در افراد مستعد فعال کند یا شدت آن را افزایش دهد.
۴. بیماریهای جسمانی
برخی بیماریهای مزمن مانند دردهای طولانیمدت، دیابت، مشکلات قلبی و دیگر اختلالات مزمن جسمانی، میتوانند منجر به افسردگی شوند.
۵. داروها و مصرف مواد
برخی داروها ممکن است به عنوان عوارض جانبی باعث Depression شوند. همچنین مصرف الکل و مواد مخدر نیز میتواند احتمال افسردگی را افزایش دهد یا علائم آن را تشدید کند.
افسردگی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص افسردگی بر اساس بررسی دقیق علائم، سابقه پزشکی و شرایط روانی فرد انجام میشود. پزشک یا روانپزشک پس از گفتوگو و ارزیابی، ممکن است نوع خاصی از افسردگی را بر اساس شرایط بیمار مشخص کند؛ مثل افسردگی فصلی یا افسردگی پس از زایمان.
برای اینکه Depression دقیق تشخیص داده شود، لازم است فرد حداقل پنج نشانه از علائم افسردگی را، تقریباً هر روز و در بیشتر ساعات روز، به مدت دستکم دو هفته تجربه کند.
گاهی پزشک برای اطمینان از اینکه افسردگی ناشی از بیماری جسمی دیگری نیست، ممکن است آزمایشهای پزشکی مانند آزمایش خون را نیز درخواست کند.
افسردگی چگونه درمان میشود؟
خوشبختانه افسردگی یکی از قابل درمانترین اختلالات روانی است. آمارها نشان میدهد که حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد افرادی که برای Depression تحت درمان قرار میگیرند، در نهایت بهبودی پیدا میکنند.
روشهای درمان افسردگی شامل موارد زیر است:
۱. رواندرمانی (گفتوگو درمانی)
در این روش، فرد با یک رواندرمانگر یا مشاور حرفهای گفتوگو میکند. هدف رواندرمانی این است که احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم را شناسایی و اصلاح کند.
رایجترین نوع رواندرمانی، درمان شناختی-رفتاری (CBT) است. برخی افراد ممکن است تنها با چند جلسه درمان کوتاهمدت بهبود یابند و برخی دیگر نیاز به جلسات طولانیتری داشته باشند.
۲. دارو درمانی
پزشک ممکن است داروهای ضد افسردگی تجویز کند که به تنظیم مواد شیمیایی مغز کمک میکنند. انواع مختلفی از این داروها وجود دارد و ممکن است مدتی طول بکشد تا بهترین دارو برای هر فرد شناسایی شود. برخی داروها در ابتدای مصرف ممکن است عوارض جانبی ایجاد کنند که معمولاً با گذر زمان کاهش مییابد. در صورت بروز مشکل، حتماً با پزشک مشورت کنید تا در صورت نیاز، داروی دیگری تجویز شود.
۳. درمانهای مکمل و جایگزین
در کنار درمانهای پزشکی رایج، برخی روشهای دیگر هم میتوانند مؤثر باشند؛ بهویژه در موارد Depression خفیف یا برای بهبود کیفیت زندگی. از جمله این روشها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- طب سوزنی
- ماساژ درمانی
- هیپنوتراپی
- بیوفیدبک (کنترل عملکردهای بدن با استفاده از دستگاه)
۴. تحریک مغزی
برای افرادی که افسردگی شدید دارند یا به درمانهای دیگر پاسخ نمیدهند، روشهای زیر میتواند موثر باشد:
- درمان با شوک الکتریکی (ECT)
- تحریک مغناطیسی مغز (TMS)
- تحریک عصب واگ (VNS)
کارهایی که میتوانید در خانه برای درمان افسردگی انجام دهید
در کنار درمانهای پزشکی و روانشناختی، رعایت نکات زیر در سبک زندگی میتواند به کاهش علائم Depression کمک کند:
- ورزش منظم (حتی روزانه ۲۰ دقیقه پیادهروی)
- خواب کافی و باکیفیت (نه کم و نه زیاد)
- تغذیه سالم و متعادل
- پرهیز از مصرف الکل (که خودش افسردهکننده است)
- گذراندن وقت با خانواده و دوستان مورد علاقه
آیا میتوان از افسردگی پیشگیری کرد؟
گرچه نمیتوان همیشه از بروز افسردگی جلوگیری کرد، اما میتوان با رعایت برخی نکات، خطر ابتلا به آن را کاهش داد.
راهکارهای مؤثر در این زمینه عبارتاند از:
- داشتن برنامه منظم خواب
- مدیریت استرس از طریق روشهای سالم مانند گفتگو با دوستان، نوشتن یا مشاوره
- انجام فعالیتهای مراقبت از خود مانند ورزش، مدیتیشن و یوگا
اگر در گذشته دچار افسردگی بودهاید، احتمال بازگشت آن وجود دارد. بنابراین در صورت مشاهده هر گونه نشانه افسردگی، هرچه سریعتر به متخصص مراجعه کنید.
چشمانداز و پیشآگهی افسردگی
چشمانداز بیماری افسردگی بسته به عوامل مختلف متفاوت است؛ از جمله:
- شدت و نوع Depression
- موقت یا مزمن بودن آن
- اینکه آیا فرد تحت درمان قرار گرفته یا خیر
- وجود همزمان سایر مشکلات روانی، بیماریهای جسمانی یا اختلالات مصرف مواد
خوشبختانه با تشخیص و درمان بهموقع و مناسب، بیشتر افراد مبتلا به Depressionمیتوانند زندگی سالم و رضایتبخشی داشته باشند. البته امکان بازگشت افسردگی پس از درمان وجود دارد، به همین در صورت بازگشت علائم، به سرعت درمان را از سر بگیرید.
اگر افسردگی درمان نشود، ممکن است:
- شدت بیشتری پیدا کند
- احتمال بروز بیماریهایی مانند زوال عقل (دمانس) را افزایش دهد
- باعث تشدید بیماریهای مزمن مانند دیابت یا دردهای مزمن شود
- در موارد شدید، به آسیب به خود یا مرگ ناشی از خودکشی منجر شود
بر اساس آمار، افسردگی هر ساله عامل نزدیک به ۴۰ هزار مورد خودکشی است. به همین دلیل، در صورت داشتن افکار خودکشی، حتماً و بدون تاخیر به بهترین روانپزشک مراجعه کنید.
درنهایت باید بدانید که Depression یک بیماری شایع است که هر سال میلیونها نفر را درگیر میکند. هر فردی ممکن است در مقطعی از زندگی خود دچار افسردگی شود، حتی بدون دلیل مشخص.
خوشبختانه این بیماری قابل درمان است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان علائم افسردگی دارید، هرچه زودتر به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید. هرچه زودتر اقدام کنید، زودتر بهبود مییابید.
