اختلال وسواس فکری و عملی یا Obsessive-compulsive disorder (OCD) به معنای وجود الگوهای فکری اشتباه و ترس در فرد مبتلا می باشد. وسواس فرد را مجبور به انجام رفتارهای تکراری می کند و به این دلیل در فعالیت های روزمره وی اختلال ایجاد کرده و موجب پریشانی می شود.
فرد مبتلا به این اختلال شاید سعی در توجه نکردن به این افکار آزاردهنده نمايد ولی این مورد تنها باعث افزایش استرس و اضطراب در فرد می شود. بنابراین فرد برای کاهش استرس خود رفتارهای تکراری را انجام می دهد. فرد هرچه تلاش می کند تا از این افکار خلاص شود موفق نمی شود و به این ترتیب سیکل اختلال وسواس فکری و عملی صورت می گیرد. با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید!
وسواس فکری
اختلال وسواس فکری و عمل چیست؟
اختلال وسواس فکری و عملی یک اختلال روانی است که با تکرار بیاندازه افکار تکراری و وسواسی (وسواس) و عملکرد عقلانی یا رفتاری به منظور کاهش استرس ناشی از آنها (عملکرد) نمایان میشود.
وسواسها در این اختلال به عنوان افکار تکراری نامطلوب و مزاحم شناخته میشوند. این افکار معمولاً بیش از حد و ناهنجار هستند و از نظر شخص مبتلا غیرمنطقی به نظر میرسند. برخی از موضوعات وسواسی معمول شامل نیاز به تمیزی یا ترتیب و نظم هستند. این افکار میتوانند استرس و ناراحتی شدیدی را برای فرد ایجاد کنند.
عملکردها یا رفتارهایی که برای کاهش استرس و نگرانی ایجاد شده توسط وسواسها انجام میشوند، به عنوان عملکردهای وسواسی شناخته میشوند. این عملکردها معمولاً مربوط به تکرار عملیات خاصی مانند شستشو، بررسی، تکرار عملیات کلامی یا عملی و یا تکرار عملیات تصویری است. عملکردهای وسواسی ممکن است زمان زیادی را در طول روز به خود اختصاص دهند و در زندگی روزمره فرد تأثیرات مختلفی داشته باشند.
بیشتر بخوانید: درمان وسواس
علائم اختلال وسواس فکری و عملی چیست؟
علائم اختلال وسواس فکری و عملی می تواند به صور مختلفی بروز کند. می تواند به صورت افکار آزاردهنده بوده و یا شامل رفتارهای تکرار شونده و به اصطلاح تیک عصبی و یا هر دو باشد. علائم بیماری می تواند به حدی شدید باشد که در فعالیت های روزمره فرد تاثیر بگذارد. وسواس به شکل های زیر بروز میکند:
- ترس از کثیفی و آلودگی
- نیاز به تقارن و منظم بودن اشیاء
- افکار وحشتناک در مورد آسیب رساندن به خود و دیگران
- افکار ناخواسته راجع به مسائل جنسی و مذهبی
- چك كردن مداوم
- نظم و ترتيب
علل اختلال وسواس فکری و عملی
اختلال وسواس فکری و عملی، به طور کلی نتیجهٔ ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی و عوامل عصبی-شیمیایی است. اما دقیقاً چرا برخی افراد به این اختلال مبتلا میشوند، هنوز به طور کامل مشخص نیست. در زیر به برخی از علل محتمل وسواس فکری و عملی اشاره میکنیم:
1. یولوژی
اختلال وسواس فکری و عملی می تواند در نتیجه تغییر در هورمون های شیمیایی بدن فرد باشد.
2. ژنتیک
این اختلال می تواند در نتیجه ژنتیک باشد ولی ژن های مشخصى در رابطه با این بیماری هنوز کشف نشده اند.
3. عوامل محیطی
برخی عوامل و فاکتور های محیطی مانند عفونت ها می توانند باعث شروع این اختلال شوند ولی تحقیقات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.
اختلال وسواس
بیشتر بخوانید: وسواس جبری
تشخیص اختلال وسواس فکری و عملی چگونه انجام می شود؟
تشخیص اختلال وسواس فکری و عملی (OCD) توسط متخصصین بهداشت روانی، مانند روانپزشکان و روانشناسان، انجام میشود. در ادامه، برخی از روشهای استفاده شده برای تشخیص OCD را شرح میدهیم:
✔ مصاحبه بالینی
روان درمانگر یا روانپزشک با شما مصاحبه میکند تا دربارهٔ سابقهٔ علائم، نحوهٔ تأثیر آنها بر زندگی روزمره و جزئیات بیشتری در مورد رفتارها و افکار وسواسی شما بداند.
✔ ارزیابی روانشناختی
روانپزشک یا روانشناس ممکن است از ابزارهای روانشناختی متنوعی استفاده کند تا علائم وسواس فکری و عملی را ارزیابی کند. این ابزارها ممکن است شامل پرسشنامهها، مقیاسها و تستهای روانشناختی باشند که به طور خاص برای تشخیص اختلال وسواس فکری و عملی طراحی شدهاند.
آیا عوارض جسمی و سلامتی میتواند ناشی از اختلال وسواس فکری و عملی باشد؟
اختلال وسواس فکری و عملی ممکن است به عوارض جسمی و سلامتی منجر شود. یکی از اصلیترین عوارض جسمی این اختلال، آسیب به پوست است. افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری و عملی ممکن است به طور مکرر دستها را شستشو دهند یا از مواد ضدعفونی کننده استفاده بیش از حدی نمایند. این عملیات مکرر میتواند منجر به خشکی، ترکها، التهاب و تحریک پوست شود. همچنین، استفاده از مواد شیمیایی قوی ممکن است منجر به تحریک و آسیب به پوست شود.
علاوه بر آسیب به پوست، اختلال وسواس فکری و عملی میتواند تأثیرات منفی بر سلامت عمومی فرد داشته باشد. استرس و نگرانی مداوم که با این اختلال همراه است، میتواند به عوارض فیزیکی منجر شود. برخی از عوارض ممکن شامل افزایش ضربان قلب، فشار خون بالا، سردرد، مشکلات گوارشی، خستگی، بیخوابی و ضعف سیستم ایمنی میشود. این عوارض جسمی و سلامتی ممکن است روی کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی بگذارند و نیازمند مداخله و درمان مناسب باشند.
نتیجهگیری
اختلال وسواس فکری و عملی (OCD) یک اختلال روانی است که با علائم وسواسی (افکار تکراری و ناخواسته) و رفتارهای عملی تکراری مشخص میشود. این اختلال میتواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر گذار باشد و در برخی موارد قابلیت انجام فعالیتهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.
نتیجهگیری از تحقیقات مختلف نشان میدهد که عوامل متعددی در بروز و توسعه اختلال وسواس فکری و عملی نقش دارند. عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی، تغییرات شیمیایی در مغز و نقش عصبشناسی در بروز وسواس فکری و عملی مورد بررسی قرار گرفتهاند.
