شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در دل زندگی روزمره، ناگهان از خودتان بپرسید: واقعاً برای چه زندگی میکنم؟ این همه تلاش، برای چیست؟ ممکن است احساس پوچی، بیهدفی یا خستگی عمیق از درون به سراغتان آمده باشد، بدون اینکه دلیل مشخصی پیدا کنید. گاهی حتی در اوج موفقیتهای بیرونی، در درونتان احساس خلأ میکنید.
اینجاست که «رواندرمانی وجودی» میتواند به شما کمک کند تا دوباره بتوانید به زندگی عادی خود بازگردید. این رویکرد، برخلاف بسیاری از شیوههای درمانی که به دنبال کنترل علائم روانی هستند، سراغ سؤالات اساسی زندگی میرود؛ سؤالاتی مثل:
- معنای زندگی من چیست؟
- با مرگ و ناپایداری چگونه کنار بیایم؟
- آیا واقعاً آزاد هستم؟
- چرا اینقدر احساس تنهایی میکنم؟
رواندرمانی وجودی میخواهد به ما کمک کند تا نهفقط از درد عبور کنیم، بلکه از دل رنج، معنا بیرون بکشیم و مسئولیت زندگیمان را خودمان به دست بگیریم.
رواندرمانی وجودی یعنی چه؟
رواندرمانی وجودی (Existential Therapy) یکی از رویکردهای عمیق و فلسفی رواندرمانی است. این روش بر پایه فلسفه «اگزیستانسیالیسم» شکل گرفته؛ یعنی فلسفهای که معتقد است انسان آزاد است، اما این آزادی، همراه با مسئولیت، تردید، و اضطراب میآید.
رواندرمانی وجودی از انسان به عنوان موجودی آگاه، انتخابگر، مسئول و جویای معنا یاد میکند. در این رویکرد، افراد نه صرفاً بیمار یا مشکلدار، بلکه موجوداتی هستند که با مسائلی عمیق مانند مرگ، تنهایی، آزادی و بیمعنایی روبهرو میشوند.
این نوع درمان، توسط اندیشمندانی چون ویکتور فرانکل، رولو می و اروین یالوم توسعه یافته است. هرکدام از آنها تلاش کردهاند تا به انسان کمک کنند با واقعیتهای سخت و بنیادین زندگی کنار بیاید و از دل آنها، زندگیای با معنا و انتخابمحور بسازد.
رواندرمانی وجودی برای چه کسانی مناسب است؟
رواندرمانی وجودی بیش از آنکه برای درمان علائم سطحی مثل اضطراب یا بیخوابی طراحی شده باشد، مناسب کسانی است که با سؤالات عمیقتر و وجودیتر درگیرند. برای مثال:
- افرادی که دچار افسردگیهای معناشناختی هستند، یعنی نمیدانند چرا غمگیناند و احساس بیهدفی میکنند.
- کسانی که با مرگ یا سوگ عزیزان روبهرو شدهاند و نمیدانند چطور از پس این واقعیت بربیایند.
- افرادی که وارد بحرانهای زندگی مثل میانسالی، جدایی، مهاجرت یا تغییر شغل شدهاند.
- کسانی که بهرغم ظاهر موفق، دچار احساس پوچی، سردرگمی یا تنهایی عمیق هستند.
این رویکرد به افراد کمک میکند تا به جای فرار از درد یا جستجوی راهحلهای فوری، با خود و زندگیشان صادقانه روبهرو شوند و انتخابهای اصیلتری داشته باشند.
این نوع درمان چه چیزی را هدف قرار میدهد؟
رواندرمانی وجودی چهار محور اصلی دارد؛ چهار حقیقت بنیادین که هر انسانی، دیر یا زود، با آنها روبهرو میشود:
- مرگ: دانستن اینکه زندگی پایان دارد، میتواند ترسناک باشد، اما همین آگاهی میتواند ما را به زندگی ارزشمندتر و آگاهانهتر سوق دهد.
- آزادی: ما آزادیم، اما همین آزادی، مسئولیت تصمیمها و زندگیمان را بر دوشمان میگذارد.
- تنهایی وجودی: هیچکس نمیتواند جای ما زندگی کند. ما در نهایت با خودمان تنها هستیم، اما میتوانیم روابطی اصیل و عمیق بسازیم.
- بیمعنایی: زندگی ذاتاً معنا ندارد؛ این ما هستیم که باید برای آن معنا خلق کنیم.
بهترین رواندرمانگر به مراجع کمک میکند تا این واقعیتها را نادیده نگیرد و با آنها آگاهانه و انسانی مواجه شود، نه با ترس.
رواندرمانی وجودی چطور کار میکند؟
در رواندرمانی وجودی، درمانگر نقش یک راهنما، همراه و همفکر را دارد، نه کسی که فقط راهحل ارائه دهد یا تشخیص دهد. این روش، بیشتر یک گفتوگوی فلسفی-انسانی است.
جلسات به جای تمرکز صرفا بر گذشته یا تکنیکهای رفتاری، به مراجع کمک میکند تا:
- درباره معنا، ارزشها و هدف زندگی خود تأمل کند.
- اضطرابها و ترسهایش را بهتر درک کند.
- مسئولیت انتخابهای زندگیاش را بپذیرد.
- با خود صادقتر، و با دیگران واقعیتر باشد.
درمانگر بهجای اینکه نسخهای برای همه داشته باشد، کمک میکند تا هر فرد، نسخهی منحصربهفرد خودش از زندگی را پیدا کند.
چرا رواندرمانی وجودی مهم است؟
در دنیایی پر از راهکارهای فوری و درمانهای کوتاهمدت، رواندرمانی وجودی به ما یادآوری میکند که:
- برخی از رنجها، راهحل سادهای ندارند.
- بعضی دردها باید درک شوند، نه پاک شوند.
- با بعضی سؤالها باید زندگی کرد، نه فقط پاسخی سریع برایشان یافت.
این رویکرد ما را دعوت میکند تا به جای فرار از ترسها و تردیدها، با آنها گفتوگو کنیم؛ تا از درون بحران، چیزی معنادار بیرون بیاید.
رواندرمانی وجودی چه تفاوتی با سایر روشهای درمانی دارد؟
در دنیای رواندرمانی، رویکردهای زیادی وجود دارد: رفتاری، شناختی، تحلیلی، حمایتی و… اما رواندرمانی وجودی به جای درمانِ علائم، سراغ درک انسان میرود.
بیایید مقایسهای ساده داشته باشیم:
| رویکرد درمانی | تمرکز اصلی | سبک ارتباط با مراجع |
| CBT (رفتاری-شناختی) | تغییر افکار و رفتارهای ناسالم | آموزشمحور، هدفمند، تکنیکی |
| روانکاوی | بررسی ناخودآگاه و تجربههای کودکی | تحلیلی، طولانیمدت |
| درمان حمایتی | کاهش استرس و تثبیت هیجانات | رابطهای، امن، بدون چالش عمیق |
| رواندرمانی وجودی | معنا، مسئولیت، آزادی، مرگ، تنهایی | مشارکتی، فلسفی، صادقانه، انسانمحور |
درمانگر وجودی قرار نیست تنها به شما «یاد بدهد» چگونه رفتار کنید یا به گذشتهتان بپردازد، بلکه مثل یک آیینه، شما را با واقعیت وجودیتان روبهرو میکند تا بتوانید خودتان تصمیم بگیرید چگونه زندگی کنید.
مزایای رواندرمانی وجودی چیست؟
رواندرمانی وجودی برای بسیاری از مراجعان تجربهای متفاوت، عمیق و دگرگونکننده است. برخی از مزایای این روش عبارتند از:
- خودشناسی عمیقتر: نهتنها رفتارتان، بلکه انگیزهها، ارزشها و باورهای بنیادین زندگیتان را میشناسید.
- ارتباطی انسانی و محترمانه با درمانگر
- افزایش احساس مسئولیت و قدرت انتخاب: بهجای مقصر دانستن دیگران یا گذشته، یاد میگیرید که حال و آیندهتان در دستان خودتان است.
- ساختن معنای شخصی از زندگی: نیازی نیست همه مثل هم زندگی کنند. این درمان کمک میکند تا معنای زندگی خودتان را بسازید.
چالشها یا محدودیتهای این درمان چیست؟
هیچ روش درمانی کامل نیست، و رواندرمانی وجودی نیز چالشهایی دارد:
- افرادی که انتظار دارند با چند تکنیک سریع، حالشان خوب شود، معمولاً ارتباط خوبی با این روش برقرار نمیکنند.
- این درمان شما را با ترسهایی مثل مرگ، تنهایی و بیمعنایی روبه رو میکند. این فرآیند ممکن است در ابتدا ناراحتکننده باشد.
- پیش هر رواندرمانگری نمیتوانید مراجعه کنید. رواندرمانگر وجودی باید هم آموزش تخصصی دیده باشد، هم بلوغ روانی لازم برای گفتوگوهای عمیق انسانی را داشته باشد.
دکتر سعید انصاری یکی از درمانگرانی است که به صورت تخصصی با نگاه وجودی به درمان میپردازد. در رویکرد ایشان، تلاش میشود تا فرد نهفقط از رنج عبور کند، بلکه در دل رنج، رشد کند و معنای خود را بسازد.
