اختلال چند شخصیتی، یک اختلال روانی پیچیده است که در آن فرد تجربههایی از تغییرات قابل توجه در هویت خود را دارد. افراد مبتلا به این اختلال، ممکن است چندین شخصیت یا هویت مختلف داشته باشند که هرکدام رفتارها، احساسات و خاطرات منحصر به خود را نشان میدهند. این اختلال معمولاً بهعنوان پاسخی به تروماهای شدید، نظیر سوءاستفادههای جسمی، عاطفی یا جنسی در دوران کودکی، ایجاد میشود. اختلال هویت تجزیهای میتواند تأثیرات عمیقی بر زندگی شخصی، اجتماعی و شغلی فرد بگذارد و نیازمند درمانهای روانشناختی ویژهای است. در این مقاله به بررسی علائم، علل و روشهای درمانی این اختلال پرداخته خواهد شد.
اختلال چند شخصیتی چیست؟
اختلال هویت تجزیهای یا اختلال چند شخصیتی، یک نوع اختلال است که در آن فرد، هویتهای مختلفی را تجربه میکند و به طور ناگهانی و غیرارادی، شخصیتهای متفاوت و مستقل از هم را در درون خود میسازد. این اختلال معمولاً نتیجه استرسهای روانی شدید و آسیبزا است که فرد در دوران کودکی یا بزرگسالی تجربه کرده است. در حقیقت، اختلال چند شخصیتی میتواند به عنوان یک مکانیسم دفاعی در برابر تجربیات دردناک یا آسیبزا عمل کند.
در این اختلال، فرد ممکن است به طور ناگهانی تغییراتی در شخصیت، خاطرات، رفتار و حتی نحوهی تفکر خود احساس کند. به عبارت دیگر، فرد ممکن است خود را در شرایطی بیابد که هویتهای متفاوتی را به طور همزمان یا نوبتی تجربه میکند. این هویتها میتوانند از نظر سن، جنسیت، رفتار، زبان و حتی نگرشهای فردی کاملاً متفاوت باشند. در برخی موارد، فرد ممکن است قادر به یادآوری رفتارها و تجربههایی که تحت یکی از شخصیتهای دیگر خود انجام داده باشد نباشد.
علل بروز اختلال چند شخصیتی چیست؟
این اختلال، عمدتاً بهعنوان نتیجه تروماهای شدید و طولانیمدت در دوران کودکی بروز میکند. بیشتر بیماران مبتلا به این اختلال، در گذشته خود تجربههایی از سوءاستفادههای جسمی، جنسی یا عاطفی داشتهاند که باعث بروز تغییرات عمیق در هویت آنها میشود. در این شرایط، ذهن فرد بهطور ناخودآگاه برای مقابله با درد و استرس، شخصیتهای مختلفی را ایجاد میکند تا از شدت تجربیات منفی کاسته شود.
علاوه بر تروماهای کودکانه، عواملی مانند استرسهای مزمن، محیطهای پرتنش، یا فقدان حمایتهای عاطفی و اجتماعی در طول زندگی نیز میتوانند به توسعه این اختلال کمک کنند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که این اختلال ممکن است زمینه ژنتیکی هم داشته باشد، اما بهطور عمده، رویدادهای آسیبزا و فشارهای روانی نقش اصلی را در بروز آن ایفا میکنند. این اختلال همچنین در کسانی که دچار اختلالات روانی دیگری مانند افسردگی شدید یا اضطراب مزمن هستند.
علائم اختلال چند شخصیتی
اختلال چند شخصیتی به معنای حضور دو یا چند شخصیت و هویت جداگانه بوده که بر رفتار فرد به صورت قدرتمندی تأثیر میگذارند. در این بیماری فرد میتواند وارد فاز شخصیتی شود و به طور کلی اطلاعات و موارد کلیدی مهم زندگی خود را فراموش کند.شخصیتها هر کدام حافظه مخصوص به خود را دارند. هر شخصیت سن، جنسیت و حتی نژاد مخصوص به خود را دارد.
هر کدام از شخصیتها رفتار، طرز صحبت کردن، طرز راه رفتن و ویژگیهای مخصوص به خود را دارند. زمانی که شخصیتی بروز میکند و فرد را تحت کنترل میگیرد، رفتار و افکار فرد تغییر میکند. این تغییر میتواند از چند ثانیه تا چند دقیقه و یا چند روز به طول انجامد. ولی زمانی که فرد هیپنوتیز میشود عکس العمل شخصیتها به درخواستهای بهترین روانپزشک بسیار سریع است. در زیر به برخی از علائم چند شخصیتی اشاره میکنیم:
- افسردگی
- اختلالات خلقی
- تمایل به خودکشی و افکار خودکشی
- اختلالات خواب ( کابوسهای شبانه، راه رفتن در خواب و بیخوابی )
- اضطراب، حمله پانیک، فوبیاها
- سوء مصرف مواد مخدر و الکل
- علائم روان پریشی مانند توهمات
- اختلالات غذایی
از دیگر علائم اختلال چند شخصیتی میتوان به سر درد، کم خونی، بیهوشی، عدم اطلاع از زمان و برخی علائم فیزیکی اشاره کرد. برخی افراد مبتلا به این اختلال امکان دارد که خودآزاری، خرابکاری و خشونت فردی و اجتماعی هم انجام دهند. برای مثال فردی که به اختلال چند شخصیتی دچار است امکان دارد که خود را در وضعیتهایی مانند رانندگی با سرعت بالا، دزدی کردن از دوستان و همکاران و… ببیند و توانایی کنترل خود را نداشته باشد.
نحوه درمان اختلال چند شخصیتی چگونه است؟
یکی از موثرترین روشها، روان درمانی است که به کمک آن بیمار بهتدریج میتواند با شخصیتهای مختلف خود مواجه شود و تعارضات درونی خود را حل کند. درمانگر معمولاً از تکنیکهای خاصی مانند درمان شناختی-رفتاری، رواندرمانی تحلیلی، یا درمان مبتنی بر تروما استفاده میکند تا فرد به تدریج بتواند هویتهای مختلف خود را ادغام کرده و به یک هویت واحد و پایدار برسد.
علاوه بر این، درمان دارویی نیز ممکن است برای مدیریت علائم همزمان اضطراب، افسردگی یا اختلالات روانی دیگر تجویز شود. در بسیاری از موارد، درمان به مدت زمان طولانی نیاز دارد و مستلزم حمایت و پذیرش از طرف خانواده و اطرافیان بیمار است. از آنجا که تروماهای اولیه در ایجاد این اختلال نقش دارند، درمان بهویژه بر پردازش و درمان این تروماها متمرکز است تا به فرد کمک کند از الگوهای رفتاری ناسالم خود رهایی یابد و به یک زندگی سالم و متعادل دست یابد.
سخن پایانی
در آخر اختلال چند شخصیتی که ریشه در تجربیات آسیبزا و تروماهای دوران کودکی دارد و تأثیرات عمیقی بر جنبههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی افراد مبتلا میگذارد. هرچند این اختلال میتواند زندگی روزمره را تحت تاثیر قرار دهد، با تشخیص به موقع و درمان تخصصی، امکان مدیریت و بهبود قابل توجهی وجود دارد.
حمایتهای اجتماعی و خانوادگی نیز در مسیر درمان بسیار اهمیت دارند و میتوانند نقش اساسی در بهبود بیمار ایفا کنند. بهطور کلی، اگرچه درمان این اختلال زمانبر و پیچیده است، اما با رویکرد صحیح و حمایتهای لازم، افراد مبتلا میتوانند به هویت یکپارچه و زندگی سالمی دست یابند.
