خودبیمارانگاری نوعی اختلال روانی است که در آن فرد بهطور مداوم نگران داشتن یک بیماری جدی بوده و علائم معمولی بدن را بهعنوان نشانهای از یک مشکل خطرناک تلقی میکند. این اختلال میتواند باعث اضطراب شدید، مراجعههای مکرر به پزشک و انجام آزمایشهای غیرضروری شود. با وجود این که هیچ بیماری جسمی مشخصی در فرد وجود ندارد، نگرانی و ترس از بیمار بودن میتواند به حدی باشد که زندگی روزمره او را مختل کند. شناخت علل، علائم و روشهای درمانی این اختلال میتواند به مدیریت بهتر آن و کاهش نگرانیهای بیمورد کمک کند.
خودبیمارانگاری چیست؟
خود بیمار انگاری یا هیپوكندریازیس (hypochondriasis) به معنای نگرانی بیش از حد فرد درباره بیمارى شدید و خطرناك است. شاید هیچ علائم فیزیکی خاصی وجود نداشته باشد یا ممكن است فرد احساس کند که علائم و احساسات خفیف در بدن نشانه یک بیماری شدید است در حالی که آزمایشات پزشکی هیچ مورد مشکوکی را گزارش نمیکنند و مى دانیم اضطراب بیش از حد میتواند زندگی فرد را مختل کند.
خودبیمارانگاری یک وضعیت بلند مدت بوده که شدت در افراد نمود متفاوت داشته باشد. این بیماری با بالا رفتن سن شدیدتر میشود. با مراجعه به بهترین روانپزشک و انجام درمانهای موثر و گاهی در مواردی استفاده از دارو میتواند به بهبود این بیماری کمک کند.
علائم خود بیمار انگاری
علامت خودبیمارانگاری باور به مریضی و بیماری شدید میباشد. بیمار با مشاهده علائمی مانند صدا کردن شکم یا یک جوش ساده خود را بیش از حد نگران کرده و ابتلا به بدترین بیماریها را تصور میکند. علائم خود بیمار انگاری به شرح زیر است:
- درگیری ذهنی مداوم با مسائل مرتبط با سلامتی و نگرانی بیش از حد درباره بیماریها
- احساس علائم فیزیکی خفیف و تفسیر آنها به عنوان نشانهای از بیماریهای خطرناک
- بیاعتمادی به تشخیص پزشکان یا نپذیرفتن نتایج منفی آزمایشها
- اضطراب مداوم درباره بیماریهایی که در خانواده فرد سابقه دارند و ترس از ابتلا به آنها
- مراجعه مکرر به پزشک و انجام آزمایشهای پزشکی متعدد برای اطمینان از سلامت
- در مقابل، برخی افراد ممکن است از ترس تشخیص بیماری، از مراجعه به پزشک خودداری کنند
- اجتناب از افراد، مکانها و فعالیتهای خاص برای پیشگیری از ابتلا به بیماری
- صحبت مداوم درباره بیماریها و سلامت بدن و جستجوی پیوسته درباره علائم بیماریها
- صرف زمان زیاد برای بررسی و تحلیل علائم جسمی و تلاش برای یافتن علت آنها
علت خودبیمارانگاری
علت دقیق خودبیمارانگاری مشخص نیست، اما برخی عوامل میتوانند در شکلگیری این اختلال نقش مهمی داشته باشند. از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. باورهای نادرست
افرادی که اطلاعات پزشکی کافی ندارند، ممکن است علائم طبیعی بدن را به اشتباه نشانه یک بیماری جدی تلقی کنند. افزایش آگاهی و مطالعه میتواند به کاهش این باورهای اشتباه کمک کند.
2. تأثیر خانواده
اگر یکی از اعضای خانواده دچار خودبیمارانگاری باشد یا نگرانی بیش از حدی درباره سلامتی داشته باشد، احتمال ابتلای فرد به این اختلال افزایش مییابد.
3. تجربههای گذشته
کسانی که در کودکی یک بیماری شدید را تجربه کردهاند، ممکن است در بزرگسالی نسبت به کوچکترین علائم بدنی حساسیت بیش از حد داشته باشند و نگرانی دائمی درباره سلامتی خود داشته باشند.
پیشگیری از بیماری خودبیمارانگاری
پیشگیری از خودبیمارانگاری نیازمند مدیریت صحیح اضطراب و افزایش آگاهی درباره واکنشهای طبیعی بدن است. افرادی که دچار نگرانی بیش از حد درباره سلامت خود هستند، بهتر است به روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنند تا ریشه اضطراب آنها شناسایی شده و درمان مناسب آغاز شود. شناخت استرس و درک تأثیرات آن بر بدن نیز نقش مهمی در کنترل این اختلال دارد. بسیاری از افراد با تجربه استرس، علائمی مانند تپش قلب، سردرد یا مشکلات گوارشی را احساس میکنند که میتواند منجر به نگرانی بیمورد درباره بیماریهای جدی شود.
علاوه بر این، در صورت شروع درمان روانشناختی یا دارویی، تکمیل دوره درمان بسیار مهم است. بسیاری از افراد پس از کاهش نسبی اضطراب، روند درمان را ناتمام میگذارند که میتواند منجر به بازگشت علائم شود. پایبندی به درمان، استفاده از تکنیکهای کاهش استرس مانند مدیتیشن و ورزش، و پرهیز از جستجوی مداوم علائم بیماری در اینترنت از راهکارهای مؤثر برای کاهش خودبیمارانگاری هستند.
درمان خود بیمار انگاری
درمان قطعی خود بیمار انگاری معمولاً شامل ترکیبی از رواندرمانی، دارودرمانی و تغییر سبک زندگی است. این روشها به فرد کمک میکنند تا اضطراب خود را کنترل کرده و نگرانیهای غیرواقعی درباره سلامت را کاهش دهد.
۱. رواندرمانی
روان درمانی، بهویژه رفتاردرمانی شناختی (CBT)، یکی از مؤثرترین روشهای درمان خودبیمارانگاری است. در این روش، فرد یاد میگیرد که افکار غیرمنطقی درباره بیماریها را شناسایی و کنترل کند. تکنیکهایی مانند مدیریت اضطراب و مواجهه درمانی به کاهش نگرانیهای بیمورد کمک میکنند.
۲. دارودرمانی
در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای ضداضطراب یا ضدافسردگی مانند مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRI) را تجویز کند. این داروها میتوانند در کاهش افکار وسواسی درباره بیماری و کنترل اضطراب مؤثر باشند.
۳. تغییر سبک زندگی
- درمان استرس: انجام تمرینات آرامسازی مانند مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی میتواند به کاهش نگرانیهای بیمارگونه کمک کند.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی به تنظیم سطح هورمونهای استرس و افزایش احساس آرامش کمک میکند.
- اجتناب از جستجوی علائم بیماری در اینترنت: این کار میتواند نگرانی فرد را تشدید کند، بنابراین توصیه میشود اطلاعات پزشکی را فقط از منابع معتبر و تحت نظر پزشک دریافت کند.
سخن آخر
در نهایت، خودبیمارانگاری یک اختلال روانی پیچیده است که میتواند تأثیرات قابل توجهی بر زندگی فرد داشته باشد. این بیماری نهتنها باعث اضطراب و نگرانی مداوم درباره سلامت میشود، بلکه ممکن است روابط اجتماعی و عملکرد روزمره فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. درمانهای مؤثر میتوانند به کاهش علائم افراد مبتلا کمک کنند. آگاهی از این اختلال و دریافت کمک تخصصی، نقش مهمی در کنترل و مدیریت آن دارد و میتواند به افراد کمک کند تا نگرانیهای خود را به شیوهای سالمتر مدیریت کنند.
