اختلال هراس یا پانیک؛ علائم، علل و تشخیص آن

اخنلال هراس که اصلی ترین نشانه و علامت آن حملات پانیک است، اغلب با دیگر اختلال‌ها اشتباه گرفته می شود. متأسفانه، داستان های رایج در مورد اختلال هراس باعث سردرگمی بسیاری از افراد در مورد این حملات شده است. به عنوان مثال، بسیاری از مردم معتقدند حملات پانیک تنها یک واکنش بیش از حد به یک رویداد ترسناک یا ناتوانی در کنترل واکنش های فرد در برابر استرس است. چنین تصورات غلطی فقط یک انگ بر اختلال پانیک می زنند و درست نیستند.

اگر پزشک شما تشخیص داده که مبتلا به اختلال هراس یا پانیک هستید، ممکن است یک درک اولیه از اختلال پانیک داشته باشید و چیزهایی در این رابطه بدانید، اما حتی شما ممکن است از برخی ویژگی های این حملات بی خبر باشید. مواردی که در ادامه ی این مقاله آورده ایم حقایقی را برای شما روشن می کند که معمولاً در مورد حملات پانیک نادیده گرفته می‌شوند. در ادامه این مقاله با ما همراه باشید. توصیه می‌شود در هنگام بروز علائم اختلال هراس یا پانیک حتما در اسرع وقت به روانپزشک مراجعه نمایید تا تحت درمان قرار بگیرید.

محتوا

اختلال هراس یا پانیک چیست؟

اختلال هراس یا پانیک چیست؟

اختلال هراس یا پانیک یک وضعیت جدی سلامت روان است که می‌تواند تأثیر زیادی بر زندگی فرد داشته باشد. مشخصه آن، دوره های ناگهانی و شدید ترس و اضطراب است که به حملات پانیک معروف است. در طول حمله پانیک، فرد ممکن است ضربان قلب، تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه و ترس از عذاب را تجربه کند.

این علائم می تواند آنقدر شدید باشد که باعث شود فرد احساس کند در حال حمله قلبی است یا در شرف مرگ است. اختلال پانیک می‌تواند بسیار ناتوان‌کننده باشد و باعث می‌شود افراد به دلیل ترس از حمله پانیک از موقعیت‌ها یا فعالیت‌های خاصی اجتناب کنند. همچنین می تواند منجر به سایر مشکلات سلامت روان مانند افسردگی و اضطراب شود.

بیشتر بخوانید: درمان اضطراب

علل اختلال هراس

علل اختلال هراس

اختلال هراس یا پانیک یک وضعیت سلامت روان است که با دوره های ناگهانی و شدید ترس و اضطراب مشخص می شود. این اختلال می‌تواند ناتوان کننده باشد و به طور قابل توجهی در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند. در حالی که علت دقیق اختلال هراس شناخته نشده است، عوامل متعددی وجود دارند که در ایجاد آن نقش دارند. اینها شامل ژنتیک، عوامل محیطی و برخی ویژگی های شخصیتی است.

ژنتیک ممکن است در ایجاد اختلال پانیک نقش داشته باشد، زیرا مشخص شده است که افرادی که سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی دارند بیشتر در معرض ابتلا به اختلال پانیک هستند. علاوه بر این، برخی از عوامل محیطی، مانند تجربه یک رویداد آسیب زا یا یک رویداد استرس زا در زندگی، می تواند باعث حملات پانیک شود. در نهایت، برخی از ویژگی های شخصیتی، مانند حساسیت شدید به استرس یا داشتن نگرش کمال گرا، نیز می تواند خطر ابتلا به اختلال پانیک را افزایش دهد.

توجه به این نکته ضروری است که اختلال هراس یک وضعیت پیچیده است و علت دقیق آن مشخص نیست. با این حال، درک عوامل خطر بالقوه می تواند به افراد کمک کند تا از علائم و نشانه های اختلال پانیک آگاه شوند و در صورت لزوم به دنبال درمان باشند. با درمان مناسب، افراد می توانند یاد بگیرند که علائم خود را مدیریت کنند و زندگی سالم و رضایت بخشی داشته باشند.

یشتر بخوانید: هراس اجتماعی

علائم اختلال هراس

اختلال هراس اغلب با علائم فیزیکی مانند درد قفسه سینه، تپش قلب، تنگی نفس، سرگیجه، لرزش و گرگرفتگی همراه است. افراد مبتلا به اختلال هراس یا پانیک ممکن است احساس عذاب، ترس از کنترل نشدن و ترس از مردن را نیز تجربه کنند. حملات پانیک می تواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد و می تواند بدون هشدار یا هرگونه محرک آشکار رخ دهد.

علائم فیزیکی اختلال پانیک می تواند بسیار ترسناک باشد و می تواند منجر به احساس درماندگی شود. افراد مبتلا به اختلال پانیک ممکن است احساس گناه یا شرم را نیز تجربه کنند و ممکن است در خواب یا تمرکز مشکل داشته باشند. آنها همچنین ممکن است تغییراتی در اشتها، مشکل در تمرکز، و احساس بی قراری یا تحریک پذیری را تجربه کنند.

اگر شما یا شخصی که می شناسید علائم اختلال پانیک را تجربه می کنید، مهم است که از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید. گزینه های درمانی برای رهایی از پانیک معمولاً شامل ترکیبی از روان درمانی، دارو درمانی و تغییر سبک زندگی است. با درمان مناسب، افراد مبتلا به اختلال پانیک می توانند یاد بگیرند که علائم خود را مدیریت کنند و زندگی رضایت بخشی تری داشته باشند.

حملات پانیک نشانه بارز اختلال پانیک هستند، اما گاهی حملات پانیک می توانند در اثر سایر اختلالات سلامت روان نیز رخ بدهند. با توجه به ویرایش پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) ، راهنمای مرجع متخصصان سلامت روان برای تشخیص دقیق، حملات پانیک در شرایط مختلفی رخ می دهند.

حملات پانیک اغلب با سایر اختلالات خلقی و اضطرابی از جمله آگورافوبیا، فوبیا و هراس های خاص، اختلال فشار و استرس پس از سانحه (PTSD)، وسواس فکری- عملی (OCD)، افسردگی و اختلال خلقی دوقطبی نیز مرتبط هستند.

همچنین حملات پانیک می تواند به طور مشابه با سایر بیماری های روانی، از جمله اختلالات خوردن، اختلالات شخصیتی و شرایط مربوط به مصرف مواد نیز مرتبط باشد. در برخی موارد نیز حملات پانیک می تواند بخشی از شرایط خاص پزشکی مانند بیماری ریفلاکس معده (GERD)، سندرم روده تحریک پذیر (IBS) و اختلالات خواب باشد.

در طول حمله، شخص حداقل چهار تا از نشانه‌های ذیل را که بطور ناگهانی پیدا شده و در جریان ده دقیقه به حداکثر شدت خود می‌رسند، تجربه می‌کند:

  • تپش قلب (افزایش ضربان قلب)
  • تعریق (عرق کردن زیاد)
  • احساس سرگیجه
  • احساس کوتاه شدن تنفس (نفس‌تنگی)
  • احساس ناراحتی یا درد در قفسه سینه
  • احساس لرزیدن
  • تهوع یا احساس ناراحتی در شکم
  • احساس خفه شدن
  • ترس از مردن
  • سوزن سوزن شدن اعضای بدن
  • ترس از دست دادن کنترل یا ترس از دست دادن هوشیاری
  • احساس واقعیت زدودگی (اینکه شخص فکر کند قادر به تجربه واقعیت اطراف خود نیست) و احساس شخصیت باختگی (شخص فکر می‌کند از شخصیت خود جدا شده و خود واقعی نیست)
  • احساس سردی یا داغ شدن بدن

بیشتر بخوانید: مشاوره آنلاین روانشناسی

علائم اختلال هراس

آیا اختلال هراس یا حملات پانیک در هنگام خواب نیز اتفاق می‌افتند؟

هرچقدر هم که عجیب به نظر برسد، اما ممکن است هنگامی که شما در یک خواب عمیق هستید، دچار حمله پانیک شوید. حملات پانیک شبانه، زمانی رخ می‌دهند که علائم حمله پانیک شما را از خواب پرانده و بیدار می کنند. علائم این حملات می تواند شبیه به علائم حملات پانیک روزانه باشد، علائمی مانند لرزش، تعریق زیاد و درد قفسه سینه. هنگامی که یک حمله ی پانیک شبانه رخ می دهد، ممکن است فرد موقع بیدار شدن دچار تنگی نفس یا نفس نفس زدن شود.

مانند حملات پانیک روزانه، حملات پانیک شبانه نیز با وحشت زدگی و احساس ترس شدید قابل تشخیص هستند. و این که فرد احساس کند کنترل خود را از دست داده و یا در یک شرایط اورژانسی قرار دارد، چیز غیرمعمولی نیست.

علائم دگرسان بینی خود (حالتی که فرد در آن خود را خارج از بدن خود می بیند) و دگرسان بینی محیط (نوعی تجربه ذهنی نسبت به غیر واقعی بودن محیط) نیز معمولی است، زیرا فرد وحشت زده ممکن است احساس کرختی و بی حسی و همچنین احساس گیجی داشته باشد. آنها ممکن است حس عجیب و غریبی داشته باشند که از محیط اطراف خود جدا شده اند، احساس می کنند در حال خواب هستند یا جسم خود را از دور تماشا می کنند.

حملات شبانه می تواند زندگی شما را تحت تأثیر قرار دهد و به طور بالقوه باعث ایجاد خستگی در طول روز، اضطراب بیشتر و اختلالات خواب شود. اگر حملات پانیک شبانه باعث اختلال در استراحت شبانه شما می شود، ممکن است زمان آن فرا رسیده باشد که از پزشکان متخصص برای کنترل و مدیریت اختلال خود کمک بخواهید.

تاثیر رژیم غذایی بر اختلال هراس و حملات پانیک

ورزش منظم و تغذیه مناسب فواید بی شماری دارد، اما آیا می دانستید که انتخاب شیوه زندگی شما می تواند تأثیر عمیقی بر تجربه شما از حملات پانیک داشته باشد؟

تحقیقات نشان داده اند که شرکت در یک برنامه ورزشی منظم می تواند احساس استرس، تنش ناشی از اضطراب و انقباض ها گرفتگی های بدن را کاهش دهد. همچنین ممکن است دفعات حملات پانیک را نیز کاهش دهد.

رژیم غذایی شما نیز می تواند بر تجربه شما از حملات پانیک تأثیر بگذارد. مطالعات نشان داده است که برخی از غذاها و مواد می توانند باعث ایجاد اضطراب و سایر علائم حملات پانیک شوند. به عنوان مثال، مصرف بیش از حد کافئین، الکل یا گلوتامات مونوسدیم (MSG) 12 (یک افزودنی مواد غذایی است که در ترکیبات غذاهای آماده استفاده می شود) می تواند به طور بالقوه اضطراب و حملات پانیک را افزایش دهد.

تاثیر اجتناب و دوری از فوبیا بر اختلال هراس و پانیک

بسیاری از مبتلایان به حملات پانیک با دوری از موقعیت هایی که فکر می کنند منجر به حملات پانیک می شوند، رفتارهای اجتنابی را در خود ایجاد می کنند. برای مثال، شخصی که از پرواز هراس دارد ممکن است هرگز با هواپیما سفر نکند، زیرا می داند که در هواپیما دچار حمله پانیک می شود.

رفتارهای اجتنابی ممکن است در ابتدا منطقی به نظر برسند، اما می توانند مانع از لذت بردن از تجربیات مختلف در زندگی شوند. وحشت و اجتناب ممکن است شما را از حضور در مجالس اجتماعی یا سفربه جاهای دور باز دارد. به علاوه، رفتارهای اجتنابی اغلب اضطراب شما را تقویت می کنند و ترس شما را از مکان ها یا موقعیت های خاص بیشتر می کنند.

به جای اجتناب از موقعیت های وحشت زا، سعی کنید وقتی در این موقعیت ها قرار می گیرید هیچ کاری و هیچ فکری نکنید و فقط نفس بکشید. دفعه بعد که احساس کردید یک حمله پانیک رخ می دهد، توجه خود را به نفس کشیدنتان جلب کنید. در حین حمله ی پانیک، ممکن است متوجه شوید که نفس شما سریع و کم عمق شده است.

با تنفس آرام و به صورت ارادی کنترل تنفس خود را در دست بگیرید. نفس عمیق را از طریق بینی خود بکشید و ریه های خود را از هوا پر کنید. از دهان خود بازدم کنید و تمام هوا را از ریه های خود خارج کنید. این الگوی تنفس عمیق را ادامه دهید تا زمانی که احساس آرامش بیشتری کنید.

اگر تمرینات تنفس عمیق و سایر استراتژی های خودیاری مؤثر واقع نشدند، لازم است که از یک متخصص کمک بگیرید. چنین کمکی می تواند به شما در تشخیص درست و ایجاد راه هایی برای مدیریت اضطراب و حملات پانیک کمک کند. همچنین، یک متخصص بهداشت روان حرفه ای و مجرب می تواند توضیحات واضح و اطلاعات لازم در مورد درمان اختلال پانیک را به شما ارائه دهد.

تشخیص اختلال هراس و پانیک

تشخیص اختلال هراس و پانیک

وقتی نوبت به تشخیص اختلال هراس می رسد، مهم است که علائم مرتبط با آن را درک کنید. علائم اختلال هراس می تواند شامل احساس ترس یا وحشت شدید، داشتن ضربان قلب بالا، تنگی نفس، عرق کردن، لرزش، احساس خارج از کنترل بودن و احساس اینکه می خواهید بمیرید، باشد. اگر این علائم را به طور منظم تجربه می کنید، مهم است که با پزشک خود صحبت کنید تا تشخیص مناسب را دریافت کنید.

پزشک احتمالاً از شما در مورد علائم، سابقه پزشکی و هرگونه سابقه خانوادگی مشکلات روانی سؤال می کند. آنها همچنین ممکن است یک معاینه فیزیکی برای رد هر گونه علل احتمالی دیگر انجام دهند. اگر پزشک شما مشکوک به اختلال پانیک باشد، ممکن است شما را برای ارزیابی بیشتر به یک متخصص سلامت روان ارجاع دهد.

این ممکن است شامل یک ارزیابی روانشناختی، مانند پرسشنامه یا مصاحبه، برای کمک به تعیین اینکه آیا شما دچار اختلال هراس هستید یا خیر. با تشخیص و درمان صحیح، می توان اختلال پانیک را مدیریت کرد و می توانید زندگی کامل و سالمی داشته باشید.

معیارهای تشخيصى اختلال هراس یا پانیک به صورت زير است:
دوره مشخصی از ترس یا ناراحتی شدید، که در طی آن چهار مورد ( یا بیشتر ) از علائم زیر به صورت ناگهانی ایجاد شده و طی مدت 10 دقیقه به اوج خود برسند :
• تپش قلب ، کوبش قلب یا تسریع ضربان قلب
• تعریق
• لرزش یا تکان خوردن
• احساس تنگی نفس یا خفه شدن
• احساس انسداد گلو
• درد یا ناراحتی قفسه سینه
• تهوع یا ناراحتى شکمی
• احساس سرگیجه ، اختلال تعادل ، سبک شدن سر یا غش
• مسخ واقعیت ( احساسات غیر واقعی ) یا مسخ شخصیت ( جدا شدن از خود )
• ترس از دست دادن کنترل یا دیوانه شدن
• ترس از مردن
• پارستزی ( احساس خواب رفتگی یا سوزن سوزن شدن )
• احساس سرما یا گر گرفتگی
نكته مهم حملات پانیک غیرمنتظره و مکرر بودن آن مى باشد

تجربه ی اختلال هراس یا حمله پنیک چه احساسی دارد؟

تصور کنید که در حال رانندگی به سمت محل کار هستید که ناگهان احساس ترس و هراس بر شما غلبه می کند. احساس می کنید قلب شما از قفسه سینه تان بیرون می زند و در نفس کشیدن خود مشکل دارید. وقتی شروع به لرزیدن و عرق کردن می کنید، به طور فزاینده ای می ترسید. در پاها و دست‌ هایتان احساس سوزن سوزن شدن می‌ کنید و حالت تهوع به شما دست خواهد داد. شما با خود فکر می کنید، که “این اتفاق نمی تواند برای من بیفتد.” تقریباً این حس به شما دست می دهد که از دور خودتان را می بینید و احساس می کنید کاملاً از خود و محیط اطراف خود جدا شده اید. از ترس اینکه کنترل ماشین خود را از دست بدهید یا اینکه پشت فرمان ماشین خود بیهوش شوید، خودرویتان را متوقف می کنید و کنار جاده متوقف می شوید.

به همان سرعتی که علائم شما شروع می شود، متوجه می شوید که این احساسات به تدریج فروکش می کنند. اما حتی زمانی که متوجه می‌ شوید که حمله ی پنیک شما به پایان رسیده است، باز هم احساس می‌ کنید که در خطر هستید و یا استرس و دلشوره دارید. مدت زمان کمی طول می کشد تا دوباره تمرکز کنید و به جاده برگردید. بقیه ی طول روز شما با یک حس عصبی و با دلهره و اضطراب همراه خواهد بود. این حملات می توانند تأثیرات عاطفی، فیزیکی و شناختی بر روی شما داشته باشند که ممکن است مدت ها پس از برطرف شدن حمله بر شما تأثیر بگذارند. پس از تجربه ی یک حمله ی پنیک، ممکن است برای شما دشوار باشد که خودتان را جمع و جور کنید.

مشخصه اختلال هراس پانیک، حملات ناگهانی و غیر منتظره ترس شدیدی است که گاها همراه با احساس مرگ قریب الوقوع، تعرق، لرزش، سبکی سر، تپش قلب، تنگی نفس، مور مور شدن یا سوزن سوزن شدن اندام ها و … می باشد. اساسا شیوع این اختلال در جامغه حدود ۵% است یعنی از هر ۲۰ نفر یکنفر به آن مبتلا میشوند. یکی از موضوعات پراهمیت در این رابطه ابتلای همزمان این افراد به سایر اختلالات روانپزشکی است تا آنجا که مطالعات نشان داده است حدود ۹۰% این افراد به اختلال دیگری ازجمله وسواس، افسردگی و … مبتلا هستند.

همچون بسیاری دیگر از اختلالات روانپزشکی علل متعددی در ایجاد پانیک دخیل هستند که از آن جمله می توان به برخی مشکلات هورمونی و ارثی اشاره نمود. اما از سایر علل احتمالی میتوان به عوامل روانی_اجتماعی نام برد و در درمان این اختلال گرفتن شرح حال دقیق و توجه به علل احتمالی و سایر اختلالات همزمان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

تشخيص اين اختلال برعهده بهترین روانپزشک است و صرف وجود علايم فوق به معناى ابتلا به آن نيست و نياز به رد ساير علل دارد. نبايد حملات پانیک در نتیجه اثرات فیزیولوژیک مصرف یک ماده ( مثل سوء مصرف داروی تجویز شده ) یا یک بیماری طبی عمومی ( مثل هیپرتیروئیدی ) ایجاد شده باشد.

دکتر سعید انصاری

اطلاعات علمی و حرفه ای دکتر سعید انصاری: ● دارای گواهینامه تخصصی اعصاب و روان با نمره ممتاز ● مسئول آموزش دانشجویان پزشکی در بخش روانپزشکی ● مسول مرکز درمان سومصرف مواد (MMT) بیمارستان ● برگزاری کارگاههای آموزشی با موضوع اعتیاد در دانشگاه علوم پزشکی ● دوره تخصصی زوج درمانی زیر نظر دکتر سامرند سلیمی ● دارای گواهینامه هیپنوتیزم تراپی از انجمن هیپنوتیزم ایران ● دارای گواهینامه تخصصی نوروفیدبک ● همکاری با رادیو سلامت ● دوره تخصصی سکس تراپی ● انجام مطالعات مختلف و نوشتن مقالات متعدد در زمینه روانپزشکی ● برگزاری کارگاه های مختلف خانواده درمانی، زوج درمانی، فرزندپروری و مشاوره پیش از ازدواج و … ● عضو انجمن علمی روانپزشکان ایران

پاسخ

تماس سریع